Je gehoor is ontzettend belangrijk. Het helpt je communiceren, waarschuwt je voor gevaren en laat je genieten van alle mooie geluiden in het leven. Als je gehoor erop achteruit gaat, is dat onvermijdelijk een nadeel. Maar wat gebeurt er precies met je oren bij gehoorverlies? Hoe krijg je het eigenlijk? En het belangrijkste: hoe kan je gehoorverlies behandelen?

De eerste tekenen van gehoorverlies


Gehoorverlies ontstaat meestal niet plots. Gehoorproblemen ontwikkelen zich over een lange periode – zonder dat je er iets van merkt. Daarom zijn mensen met gehoorverlies zich daar vaak niet van bewust. Ze gaan ervan uit dat ze normaal horen. Bovendien gaat het vaak zo traag, dat je een verminderd gehoor lang kunt compenseren. In het begin ondervind je dan ook bijna geen nadelen.

Heel wat mensen die het gevoel hebben dat ze niet meer perfect horen, aarzelen om langs te gaan bij een neus-keel-oor-arts (NKO) of een gehoortest te doen. Ze behelpen zich of leren ermee leven. Je eigen gehoorproblemen (h)erkennen is niet zo eenvoudig. De volgende vragen kunnen je helpen om uit te zoeken of je moeilijkheden hebt met horen:
Klinken lage achtergrondgeluiden heel luid?
Als je lagere tonen (zoals het verkeer of het gezoem van elektrische toestellen) overdreven luid hoort, terwijl je gesproken woorden slechter begrijpt, dan kan dat wijzen op beginnende gehoorproblemen.
 
Staat je TV heel luid?
Wijzen anderen je er wel eens op dat het volume van je TV te hoog staat? Ook dat kan een teken zijn van gehoorverlies.
 
Veel concentratie nodig?
Als je je tijdens een gesprek hard moet concentreren om de draad niet kwijt te raken en te kunnen inpikken op het gesprek, dan kan dat een derde indicatie zijn van gehoorproblemen.
 

Soorten gehoorverlies

Tussen ‘goed horen’ en ‘niets horen’ liggen er heel wat gradaties van slechthorendheid. Experts maken gewoonlijk een onderscheid tussen mild, matig, ernstig en zeer ernstig gehoorverlies. De meeste gevallen van gehoorverlies behoren tot de eerste twee categorieën.
 
  • ​Mild gehoorverlies: zachte geluiden zijn moeilijk hoorbaar en in een luide omgeving zijn gesprekken moeilijk te verstaan.

  • Matig gehoorverlies: zachte en matig luide geluiden horen is lastig. Gesprekken verstaan wordt heel moeilijk als er achtergrondgeluid aanwezig is.

  • Ernstig gehoorverlies: om een gesprek te kunnen voeren moet je gesprekspartner heel luid praten en groepsgesprekken vragen een grote inspanning.

  • Zeer ernstig gehoorverlies: je hoort enkel nog heel luide geluiden. Zelfs met grote inspanningen is communicatie zonder een hoortoestel niet meer mogelijk.

Slechthorendheid in cijfers

Volgens de definitie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) heeft iemand met een gehoorvermindering vanaf 25 decibel (dB) gehoorschade.    
  • Naar schatting 1,1 miljard mensen wereldwijd kampen met gehoorverlies. Dat is ongeveer 16% van de wereldbevolking. Ongeveer 1 op 1.000 daarvan zijn kinderen.

  • Ongeveer 1 op 3 mensen ouder dan 60 jaar heeft te maken met gehoorverlies.

  • Studies tonen aan dat ongeveer 65% van alle mensen met gehoorverlies matig slechthorend zijn, 30% heeft een gemiddeld gehoorverlies en 5% een zware of ernstige variant.

  • Slechts een derde van alle mensen met gehoorverlies zijn op pensioengerechtigde leeftijd. De meerderheid is nog professioneel aan de slag.

  • Studies tonen aan dat maar 1 op 5 mensen die voordeel zouden halen uit een hoortoestel, er daadwerkelijk ook één heeft.

  • Gemiddeld wachten mensen met gehoorverlies bijna 10 jaar voor ze actie ondernemen.

Horen is begrijpen

Een gesprek aan tafel, het ruisen van de bladeren of de wirwar van geluiden in het verkeer: we horen niet enkel omdat we twee oren hebben, maar vooral omdat onze oren perfect samenwerken met onze hersenen. In de hersenen krijgen bepaalde woorden en akoestische signalen hun specifieke betekenis.
Dat gebeurt via geluidsimpulsen. Tegelijk verwerken de hersenen de inhoud van wat er wordt verteld en bereiden we ons antwoord daarop voor. Dat gebeurt allemaal volledig automatisch. Met andere woorden: we horen pas correct dankzij onze hersenen.

Wat gebeurt er bij gehoorverlies?

Bij toenemende slechthorendheid worden bepaalde frequenties niet meer naar de hersenen doorgegeven. Bepaalde informatie ontbreekt, zoals stille medeklinkers als -f, -s, -p of -t. Er ontstaan ‘gaten’ in wat je hoort en de hersenen proberen dat te compenseren. Alleen zo kan je begrijpen en interpreteren waarover het gaat. Je hersenen moeten dus een topprestatie leveren.
Mensen die kampen met slechthorendheid klagen vaak over vermoeidheid, omdat horen plots een inspanning wordt. De verleiding wordt groot om zich terug te trekken of minder deel te nemen aan gesprekken. Studies wijzen zelfs op een verband tussen gehoorverlies en dementie. Ouderen met onbehandeld gehoorverlies hebben een veel hogere kans om dementie te ontwikkelen dan normaalhorenden, zo blijkt.

Wat valt er aan te doen?

Hoortoestellen helpen om gehoorverlies te compenseren en ondersteunen het werk van de hersenen. Dat betekent dat hoortoestellen ook rekening moeten houden met hoe ons brein klanken, stemmen en geluiden verwerkt. 
De techniek scheidt stemmen van achtergrondgeluiden zodat het gemakkelijker wordt om de focus op een gesprek te houden. Bovendien wordt het gehoorverlies zodanig gecompenseerd dat de beide oren opnieuw optimaal samenwerken.  

Plotse doofheid en tinnitus

Bij plots gehoorverlies klinkt de wereld in enkele ogenblikken volledig anders – net alsof je watten in je oren hebt gestopt. Dit fenomeen heet plotse doofheid en moet snel behandeld worden. De meest voorkomende oorzaak is een gebrekkige doorbloeding in het binnenoor, vaak uitgelokt door stress.

Ontspanning is daardoor in vele gevallen al een oplossing. Gelukkig horen de meeste mensen opnieuw normaal na enkele dagen. Bij ongeveer een tiende blijft er echter gevolgschade, zoals tinnitus of een gehoorverlies.

Waarom worden onze oren slechter met de leeftijd?

Omdat horen een complex proces is, heeft slechthorendheid heel wat oorzaken. De grootste vijand van ons gehoor is geluid. Het is normaal dat je gehoor na enkele decennia ‘slijtage’ ondervindt. Afhankelijk van hoe vaak, hoe lang en hoe hard je aan geluiden werd blootgesteld, krijg je vroeg of laat te maken met zogenaamde ‘ouderdomsslechthorendheid’. 
Ouderdomsslechthorendheid begint al vanaf midden 40 en neemt toe naarmate je ouder wordt. De zintuigelijke cellen in je oren gaan er geleidelijk aan op achteruit: ze sterven af, eerst bij hoge tonen en later ook in andere gebieden. Daarom zijn het ruisen van bladeren of het tikken van een horloge vaak de eerste geluiden die je niet meer hoort. Dat hele degeneratieproces verloopt sluimerend. Net daarom valt het meestal pas heel laat op.

Een kwestie van genen?

Een mens heeft in totaal ongeveer 30.000 verschillende genen. Zowat 500 daarvan hebben een impact op het gehoor. Omdat erfelijk gehoorverlies te wijten is aan een verandering (of mutatie) in de genen, voeren wetenschappers zoals Claes Möller (Professor in Audiologie aan de Universiteit van Örebro/Zweden) onderzoek naar welke genen hiervoor verantwoordelijk zijn. Möller ontdekte dat je een gemuteerd gen herkent aan een afwijkende productie van eiwitten.
Van alle aangeboren vormen van slechthorendheid kan twee derde worden herleid tot een vorm van gen-mutatie. Het overige derde is te wijten aan een syndroom, zoals dat van Usher. Patiënten met dit syndroom lijden aan een combinatie van meerdere klachten, waarbij naast hun gehoor ook hun zicht is aangetast.

Het gen dat meestal verantwoordelijk is voor slechthorendheid, heet ‘Connexine 26’. Ongeveer 20% van alle erfelijk bepaalde gehoorbeperkingen wordt door dit gen veroorzaakt. Voor de onderzoekers is het belangrijk om weten welk gen tot welke gehoorschade leidt, om de juiste gentherapieën te kunnen ontwikkelen.

Hoe kan je gehoorverlies voorkomen?

Hoe blijven je oren zo lang mogelijk gezond? Door je hersenen van prikkels te blijven voorzien. Je moet je gehoor als het ware blijven trainen. Ook een regelmatige gehoortest vanaf je vijftigste is een aanrader. Slechthorendheid kan andere aandoeningen in de hand werken.
Denk bijvoorbeeld aan dementie. Met elke 10 decibel gehoorverlies stijgt het risico op een dementieaandoening met meer dan 20%. Als je hersenen minder prikkels te verwerken krijgen, worden de zenuwverbindingen afgebouwd – je hersenen verouderen sneller en verleren het horen.
 

Redenen voor toenemende slechthorendheid

We horen steeds slechter en daar zijn heel wat redenen voor:
  • Leeftijd: we worden alsmaar ouder. Met de levensverwachting stijgt echter ook de kans op slechthorendheid: tussen 40 en 49 jaar bedraagt die kans ongeveer 6%, tussen 50 en 59 jaar is dat 25% en vanaf 70 jaar stijgt ze tot boven 50%.

  • Urbanisatie: auto's, alarmsignalen, treinen, industrie en bouwwerven. Het zijn slechts enkele van de geluiden waarin we elke dag worden ondergedompeld. Dat gaat ten koste van onze oren: het zorgt ervoor dat de fijne haarcellen in het binnenoor steeds meer verloren gaan, wat tot gehoorverlies leidt.

  • Te weinig gehoorberscherming: heel weinig mensen dragen bescherming tegen geluid, zowel op de werkvloer als in hun vrije tijd. Nochtans kan luide muziek de pijngrens – die bedraagt bij de meeste mensen ongeveer 120 dB – gemakkelijk overstijgen en daardoor je gehoor beschadigen.

 

Helpt een hoortoestel bij elke soort gehoorverlies?


In principe zijn er drie soorten gehoorverlies: geleidingsverlies (ook wel conductief gehoorverlies genoemd), perceptief gehoorverlies en gemengd gehoorverlies.

Geleidingsverlies

Bij geleidingsverlies worden geluidsgolven niet meer of slechts beperkt naar het binnenoor doorgestuurd. Dat komt door een probleem in de gehoorgang (te veel oorsmeer bijvoorbeeld), het trommelvlies (denk aan een gaatje), het middenoor (een middenoorontsteking bijvoorbeeld) of de gehoorbeentjes (zoals otosclerose).

Perceptief gehoorverlies

Bij perceptief  gehoorverlies zit het probleem in het binnenoor (het slakkenhuis) of de gehoorzenuw. Dat betekent dat ontvangen signalen niet juist naar de hersenen worden doorgegeven of dat de signalen wel worden doorgegeven, maar de verwerking ervan in het brein is verstoord.

Gemengd gehoorverlies

Gemengd gehoorverlies is een combinatie van de twee. 


Gelukkig kan gehoorverlies in de meeste gevallen worden gecompenseerd door het gebruik van hoortoestellen. Het is belangrijk om tijdig naar de NKO-arts te stappen. De arts kan snel nagaan of de gehoorgang enkel door oorsmeer (cerumen) is verstopt, wat heel eenvoudig kan worden opgelost. Is er gehoorschade, dan kunnen hoortoestellen een oplossing zijn. 

Hoe zwaar moet je gehoorverlies zijn voor hoortoestellen?

De meeste dagelijkse geluiden zitten in een frequentiebereik van 500 tot 3.000 Hertz. Dat geldt zowel voor gesprekken als muziek of het rinkelen van de telefoon. Daalt je gehoorcurve binnen dit bereik onder de drempelwaarde van 25 decibel, dan heb je een zogenaamd licht gehoorverlies. Ook dan is het gebruik van hoortoestellen al een goed idee, omdat ze je gehoor merkbaar kunnen verbeteren.
Zelfs als deze indicatiegrens nog niet is bereikt, maar je het wel lastig hebt met de je verminderd gehoor, dan kan een hoorapparaat zinvol zijn. Niet enkel de meting is doorslaggevend, maar ook jouw persoonlijke gevoel telt. Je kunt in overleg met de audicien hoortoestellen testen. Hoe je gemakkelijk aan hoortoestellen went, kom je hier te weten.

Andere thema's

Vind een hoorcentrum in de buurt